Kolejna sprawa zakończona sukcesem Mojej Kancelarii, tym razem po stronie Klientów przeciwko bankowi. Kwota dochodzonego roszczenia okazała się znaczna, umowa która zawiera klauzulę uznawane za najtrudniejsze do podważenia. Już na samym początku należało uniknąć błędu, ponieważ jeden z powodów był małoletni, w pierwszej kolejności należało uzyskać zgodę sądu rodzinnego na wniesienie powództwa. W międzyczasie potrącenie należności, pertraktacje ugodowe.

Tak wygląda na co dzień moja praca. Bez względu na to czy reprezentuję banki, czy wykorzystuję moje doświadczenie na rzecz Klientów indywidualnych , zawsze staram się realizować jak najbardziej rzetelnie interes Klienta.

Z takim pytaniem często zwracają się do mnie Klienci. Odpowiedź jest prosta – TAK, ale pod warunkiem, że Strony są w stanie znaleźć wystarczająco satysfakcjonujące je warunki. Zdecydowanie łatwiej osiągnąć kompromis gdy Strony reprezentowane są przez profesjonalnych pełnomocników. Często bowiem to osobiste emocje utrudniają dojście do porozumienia.

Oczywiście ugoda oznacza zawsze jakieś ustępstwo, każdej ze Stron – czy to finansowe, czy innego rodzaju.

A jakie są korzyści? Szybkość, niższe koszty, mniej stresu, a przede wszystkim brak ryzyka tego jaki będzie Wyrok Sądu. A ponieważ Sąd ma zawsze własne spojrzenie na sprawę, do czasu jego wydania pewności jak sprawa się zakończy nie mamy nigdy.

Czy skutki potrącenia wzajemnych wierzytelności mogą być różne w zależności od tego kto złoży oświadczenie o potrąceniu?

Ten problem unaocznił się w szczególności na gruncie rozliczania „spraw frankowych” przy zastosowaniu teorii dwóch kondykcji. W praktyce w wielu sytuacjach mamy bowiem do czynienia z następującą sytuacją:

– konsument wzywa bank do zapłaty należności w związku z zamiarem stwierdzenia nieważności umowy o kredyt – jego wierzytelność staje się wymagalna;
– bank najczęściej dopiero po wielu miesiącach, a czasem latach, wzywa konsumenta do zwrotu wypłaconej kwoty kredytu lub wnosi powództwo wzajemne – jego wierzytelność staje się wymagalna później.

Z przepisu art. 499 Kodeksu cywilnego wynika, iż oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Zgodnie natomiast z art. 498 §1 Kodeksu cywilnego, jednym z warunków potrącenia jest wzajemna wymagalność roszczeń. Z literalnego brzmienia przepisów wynika zatem, iż w w/w przypadku skutek potrącenia winien nastąpić z dniem wymagalności roszczenia banku (gdy obie wierzytelności były już wymagalne).

Jednakże powszechnienie przyjęła się w orzecznictwie interpretacja „contra legem”, iż potrącenia można dokonać w momencie gdy wymagalna jest jedynie wierzytelność aktywna (potrącającego). Konsekwencją przyjęcia tej interpretacji byłoby przyjęcie różnych skutków potrącenia, w zależności od tego kto składa oświadczenie o potrąceniu:

– jeśli oświadczenie złoży konsument, to mógł je złożyć w pierwszym dniu wymagalności swojego roszczenia, a więc skutek będzie z datą wcześniejszą;
– jeśli oświadczenie złoży bank, to mógł je złożyć w pierwszym dniu wymagalności swojego roszczenia, a więc skutek będzie z datą późniejszą.

Podstawowym skutkiem mocy wstecznej potrącenia jest utrata odsetek za opóźnienie od daty kiedy wzajemne wierzytelności zostały umorzone. W naszym przypadku zatem, przy wyżej wskazanej interpretacji, jeśli to konsument złoży oświadczenie o potrąceniu, to utraci on odsetki za opóźnienie za okres między datą wymagalności jego roszczenia, a datą wymagalności roszczenia banku. Jeśli natomiast oświadczenie złoży bank, to konsument tych odsetek nie utraci.

W mojej ocenie wypacza to całkowicie sens instytucji potrącenia wynikający z przepisów Kodeksu cywilnego. Nadto, bez wątpienia budzi wątpliwości w zakresie równowagi stron na gruncie Dyrektywy 93/13/EWG.

Problem przynajmniej częściowo został dostrzeżony w Sądzie Najwyższym o czym może świadczyć uzasadnienie Postanowienia Sądu Najwyższego z 13.06.2025 r. I CSK 768/25, zgodnie z którym konsument może potrącić w pierwszej kolejności odsetki za opóźnienie, a następcze potrącenie należności głównej nie spowoduje utraty tych odsetek (odmiennie np. Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrok z 16.12.2024 r. I ACa 1490/23).

Jak się wydaje problem ten z uwagi na rozbieżności orzecznicze winien zostać rozstrzygnięty na poziomie Uchwały Sądu Najwyższego, a być może orzeczenia TSUE.